Vredeseilanden was het voorbije jaar ook één van de opdrachtgevers voor een onderzoek naar het misbruik door supermarkten van hun machtspositie. Het rapport daarover heeft als titel “The abuse of Supermarket Power in the EU Food Retail Sector” en is terug te vinden op de website van het Nederlandse onderzoekscentrum SOMO (hier).

Het debat over de macht van supermarkten

Het onderzoek was een zoveelste demarche in een debat dat ertoe moet leiden dat de Europese politiek ons verlost van de “supermarkthandboei” die we dragen, zoals Tony Blair het stelde in 2001: “the supermarkets have pretty much got an arm-lock on you people ...”. (hier)

Dat debat geraakt maar zelden uit het hoekje waar het sinds een tiental jaren suddert, op studiediensten, administraties en soms in een parlement.  Maar af en toe gebeurt dat toch.

In het begin van 2009 liep een dispuut tussen Delhaize en Unilever uit de hand waarop de supermarkt aankondigde te zullen stoppen met het inkopen van Unilever producten. Het was een hoofdpunt in de nieuwsuitzendingen en we leerden dat zelfs Unilever, één van de Europese voedingsreuzen, er niet in slaagde om tot redelijke prijsafspraken te komen met Delhaize.

Ander voorbeeld: tijdens de voorbije eindejaarsperiode leverden de supermarkten een prijzenstrijd over de goedkoopste champagne en de inkopers van Carrefour, Colruyt en Delhaize heropenden de onderhandelingen met de champagneboeren: hoe laag kunnen ze hun verkoopprijs laten zakken om de eigen winkels een concurrentiëel voordeel te gunnen? Over de gevolgen ervan voor de boeren ging ondermeer het artikel “champagneboeren dupe van prijzenslag”.

En tussendoor stonden de verzamelde melkboeren voor de poorten van de supermarkten om er de hoge winstmarges die de ketens volgens hen halen, aan te vechten. Een erg symbolische “éénmalige vrijwillige bijdrage” van de distributiesector werd hen als aalmoes toegestaan, met daarachter de boodschap van de distributeurs: het is niet aan ons om een verbeterde marktwerking uit te dokteren.

Kan de EU de supermarkten controleren?

Het vermelde onderzoek werd uitgevoerd in opdracht van het netwerk AAI (Agrobusiness  Accountability Initiative) waarvan Vredeseilanden lid is. Met de resultaten willen ze EU-parlementairen aansporen tot actie om de macht van supermarkten onder controle te houden. In 17 Europese landen werd vastgesteld dat die macht zulke proporties aanneemt, dat ontsporingen optreden in de vorm van misbruik van de dominantie marktpositie en van illegale druk op toeleveranciers. Vastgestelde praktijken die aangeklaagd worden zijn bijvoorbeeld: het eisen van betaling om als leverancier in aanmerking te komen, betaling voor een goede plaats op de winkelrekken, betaling voor opname in advertentieblaadjes, niet-contractuele retroactieve betaling (bv op het einde van een jaar), prijsonderhandelingen met dreigement van het verlies van opname in winkel, late uitbetaling van leveranciers, voorwaarden stellen ivm prijzen die aan concurrenten worden aangerekend.

En het rapport van SOMO geeft een idee van de invloed op consumenten: door de lage winsten die de verkoop via supermarkten oplevert voor fabrikanten, moeten ze dit compenseren via het aanrekenen van hogere prijzen aan andere verkoopskanalen, kleinere winkels dus. Hun stijgende consumptieprijzen zijn een indirect gevolg van het gedrag van supermarkten.

Op een andere manier een compensatie: lagere lonen in de voedselnijverheid, lagere prijzen voor boeren. De strijd die producenten leveren om in de rekken van de warenhuizen te geraken, maakt zijn slachtoffers.

 Niet voor niets liep de spanning tussen boeren en hun syndicaten en de distributiesector hoog op in 2009 (het jaaroverzicht volgens VILT). De studie toont in dit verband nog aan dat lagere inkoopprijzen voor de supermarkten niet noodzakelijk resulteren in lagere consumptieprijzen. Voor Frankrijk bijvoorbeeld, geldt voor de periode 1990-2008 het tegendeel: terwijl boeren hun waren aan lagere prijzen verkochten, betaalden de klanten wel een pak meer.

Campagne van Vredeseilanden

Zoals elk jaar start Vredeseilanden haar campagne net na de jaarwissel, met het hoogtepunt dit jaar tijdens het weekend van 15 januari.  Als NGO heeft ze een bijzondere aandacht voor het ontwikkelen van leefbare inkomens uit landbouw en dat voor boeren en boerinnen in zowel Noord als Zuid. Hun campagneslogan vat dat bondig samen: boeren verdienen meer.

Immers –zo schrijft Vredeseilanden-  als boeren meer verdienen met duurzame landbouw werken ze zichzelf uit de armoede, lossen ze de voedselcrisis op en bestrijden ze de opwarming van de aarde.

Alles over de campagne vind je via www.vredeseilanden.be

*: Food and Agriculture Organisation  of the United Nations

Meer:

Website Mo* Magazine: De slanke taille van de voedingsindustrie