De teelt van bakgranen verdwijnt uit de Vlaamse landbouw. De granen voor ons dagelijks brood worden steeds meer aangevoerd uit andere streken. Terwijl de interesse voor voedsel van het seizoen en uit eigen streek een bredere ingang vindt in allerlei huishoudens, zien we voor dit basisproduct een omgekeerde beweging. Of weet u waar je bakker zijn bloem haalt? Welke bakker kent nog de herkomst van zijn graan? Waar zouden de bakbloemen die in de supermarkten liggen vandaag komen?
Deze actie van Voedselteams wil aantonen dat de weg naar een duurzame landbouw veel kansen biedt. Wanneer echter delen van onze voedselketen worden opgekocht door grote internationale bedrijven zijn de kleine boeren en producenten snel buiten spel gezet. De familiale landbouwers, de zelfstandige molenaars, de warme bakkers, … verdwijnen steeds meer uit ons landschap. Hoog tijd om hun vakmanschap te herwaarderen en te kiezen voor de kwaliteiten van duurzame kleinschalige producenten dicht bij huis.
Een tekst van Diëgo Van De Keere.
Dit graantje verdwijnt meestal in onze mond in de vorm van verwerkte meelproducten. Vezel- en mineraalrijk als het volkoren graan is, kan het het lichaam voor veel tekorten behoeden. Maar voedsel bestaat uit meer dan enkel vitaminen en mineralen. Voedsel draagt levenskracht in zich, en daardoor is het in staat om de levenskracht van andere levende wezens te onderhouden en te versterken. Ons lichaam heeft behoefte aan organisch materiaal om in een optimale conditie te blijven – en organisch materiaal is nu eenmaal afkomstig van levende wezens.
Hoe levenskrachtiger het voedsel dat de mens tot zich neemt, hoe dichter hij staat bij de natuurlijke wijsheid die in alles verborgen zit. Onze voorouders uitten dit op hun eigen onnavolgbare manier via tal van spreekwoorden en zegswijzen: zo uit het leven gegrepen, met een doodeenvoudige beeldspraak, maar vaak voor iedereen herkenbaar tot op de dag van vandaag.
Vanuit enkele Oost-Vlaamse voedselteams kwam de vraag om duurzaam graan van eigen streek te kunnen kopen. Er werd rondgekeken en vastgesteld: zulk graan is niet zomaar voorhanden, steeds minder eigenlijk. Dat was de aanleiding om in actie te schieten: we vroegen een boer om een partij biologisch graan te telen, en lieten het vermalen. In Oost-Vlaanderen en Vlaams-Brabant wordt die beperkte voorraad bloem nu verdeeld via de voedselteams.
Korte keten bewijst zich
De regiowerker voor Oost-Vlaanderen vroeg bioboer/akkerbouwer Joris Cambie uit Poperinge om enkele hectaren met baktarwe te zaaien en die ging daar graag op in.
We spraken met Luc Weckhuysen, zaakvoerder van Molens Vanden Bempt in Sint –Joris-Weert. De maalderij ligt aan de Nethen, een klein riviertje op de taalgrens, en is een familiebedrijf sinds generaties. Luc’s overgrootvader kocht de ‘Weertmolen’ honderd jaar geleden, en vandaag werkt Luc samen met zijn vrouw en hun zoon Simon.
Is er nog een toekomst voor het ambacht van de molenaar? Naarmate we molens zien opduiken in erfgoed programma’s, krijgen wij de indruk dat we het molenaarsambt alleen nog een nostalgische terugblik gunnen. Want hadden de dorpen van weleer niet bijna allemaal hun eigen maalderij? Nostalgie scherpt onze interesse. De molenaars van vandaag zijn echter bezig met de toekomst en daar willen we naar peilen.
Door een kleinere inzaai en tegenvallende weersomstandigheden ziet het er voorlopig naar uit dat de graanopbrengst in de belangrijkste productielanden dit jaar lager zal liggen dan vorig jaar, toen op wereldvlak een recordoogst werd binnengehaald. Dat blijkt uit de eerste ramingen van de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de VN.
Dit artikel is een voorpublicatie van een dit jaar te verschijnen boek van Eddie Niesten, medewerker van het Centrum Agrarische Geschiedenis. De auteur gaat dieper in op het onderwerp tijdens de tarwe-actie van Voedselteams op 25/02/09.
Bij het begin van onze tijdsrekening zijn rogge en spelt de oudste broodgranen. Tarwe verschijnt pas later, wellicht ingevoerd door de Romeinen. Niet meteen om een grote rol te spelen want zelfs in de Middeleeuwen is er voor de teelt van tarwe een beduidend kleiner areaal dan voor rogge en spelt. Dat heeft te maken met ons toenmalig klimaat: rogge en spelt zijn meer winterhard dan tarwe.
Bestaat er eigenlijk Vlaams biologisch brood; gezond en duurzaam brood van eigen bodem ?
Ja toch, denk je op het eerste zicht, je kan immers in elke bio-winkel bio-brood kopen. Maar waar komt dat bio-brood, dat in Vlaanderen verkocht wordt, vandaan ? Meer nog, waar komt het graan voor dat brood vandaan ? Een vraag die je niet zomaar beantwoordt, want de markt van het biologisch graan is weinig transparant en als verwerkt product kom je van brood en gebak niet zo makkelijk te weten waar de grondstoffen geteeld zijn.
Een tekst van Geert Iserbyt, Landwijzer
Bij nader inzicht blijkt het Vlaamse bio-brood meestal allerminst uit Vlaanderen te komen, laat staan met Vlaamse granen gebakken te zijn. Toch is de roep naar grondgebonden landbouw en streekgebonden consumptie juist in de bio-beweging zo sterk. Hoog tijd voor een nieuwe generatie Vlaamse biologische bakkers en graantelers. Het verslag en de verbazingwekkende vaststellingen van een eerste onderzoek …