Ik ging een vijftal dagen deelnemen aan een Europees landbouwkamp met als naam: Levende Alternatieven, ploeg de aarde koel. Het waren La Via Campesina en Young Friends of the Earth Europe die het organiseerden en het werd een sterke ervaring door de kruisbestuiving tussen heel diverse Europese landbouwprojecten.

Het kamp was een nevenactiviteit van het vijfde Europees Sociaal Forum, dat dit jaar -2008- doorging in Malmö, Zweden. De Belgische bus voor dat forum was al weken uitverkocht. Vanaf opstapplaats Luik kliefden we door de Duitse nacht, om alsnog de ferry die de Baltische zee overstak, te missen. De reis bood zodoende een uitstekende kans om voor de voet andere Belgische forumgangers te kennen en ondergedompelt te worden in de tweetalige context van ons landje.

Zeven buspassagiers bleken in de eerste plaats voor het landbouwkamp te kiezen. Bus en trein brachten de delegatie nog eens 45 kilometer verder, van Malmö naar het veld van de Stiftelsen Holma, een Zweedse boerderij qua. Het was negen uur en allang donker, maar het vuur laaide er hoog en er was nog eten in de pot.

We arriveerden eigenlijk op de derde dag van het kamp, kregen 's anderendaags een granenontbijt met appeltjes en konden ons warmen aan het altijd aanwezige vuur, na de toch wel koude Zweedse nacht.

Op het programma daarna een gesprek over consumenten en producenten associaties. We krijgen een Zwitsers voorbeeld waarbij consumenten via een associatiestructuur de eigenaars zijn van enkele gronden, hun financiële bijdragen worden gemeten aan de hand van hun inkomen. Daarna maken ze afspraken met anderen om het land te bewerken. De tuinders die zo voor hen werken, zorgen voor een wekelijkse bedeling van een groot aantal groentemanden in de streek, en krijgen daarvoor een loon van de associatie. Een loon dat in de buurt ligt van de lonen van de andere leden.

Enkele mensen van het Franse Reseau regional des Amaps stelden zich ook voor, via hen kunnen groepen burgers contracten aangaan met boerderijen voor rechtstreekse voedselvoorziening. Zo'n lokale groep heet voluit Association pour le Maintien de l' Agriculture Payssanne. En net zoals Voedselteams de term consumenten maar raar in de mond liggen vindt, spreken zei liever over ‘consomacteurs'. Alleszins, power is in our hands, klonk het op het einde van de meertalige bijeenkomst.

Ondertussen was het middag, de kool en kikkererwten waren klaar en straks zouden we de tuinen van de boerderij bekijken. Op de homa, 50 hectare groot, leven families van werknemers maar ook enkele tientallen jonge Zweden die er een landbouwopleiding krijgen. We zagen enkelen van hen in de weer met een laken en bloempot. Het werd een vlag die we de dag nadien ook tegenkwamen op de streetrave in Malmö: met in fiere letters: permacultuur!

En we zagen de perma-bostuin met zijn zeven lagen: een eetbaar bos kan je zeggen, de skogstradgarden

Nog meer Europese landbouwvoorbeelden nadien in het gesprek over collective farming, voor de gelegenheid rond het vuur, ja het was monter fris daar in Zweden. De collectieve woonplaatsen van Longo Maï bijvoorbeeld, waar alles samen zo'n 200 mensen werken en wonen in projecten over vijf Europese landen. Het is één van de projecten die ontstonden nadat het stof van de late jaren zestig was gaan liggen. Longo Maï zou gronden verwerven die opgegeven werden door de conventionele landbouw en de behoeften van zijn bewoners dekken door de opbrengsten van het land. Geen hiërarchie, geen salarissen, geen privaat bezit, concencusbesluiten, en de opbrengsten zijn collectief, zo doen ze het sinds 35 jaar.

De Lokomotive Karlshof is een project met basis in Berlijn en grond in Oost-Duitsland. Ze produceren tonnen aardappelen die ze wegschenken -hun voornaamste activiteit- waarbij de ontvangers het recht krijgen op een vrije en niet in geld-uitgedrukte wedergave. Hun manier om de kapitalistische kritiek vorm te geven en een project waarvoor ze EU-landbouwsubsidies vinden, samen met wat seizoenswerk of werklozensteun genoeg om van rond te komen met de tien bewoners.

De Brusselse deelnemers doen ondertussen een groot deel van de vertaling, dus krijgen we niet echt hun verhaal te horen. De collectieve tuinenaanpak van La debut des Haricots is anders ook het kennen waard. Voor deze jardins collective sluit de vzw overeenkomsten af met eigenaars van ongebruikte gronden, om ze zo vrij te maken voor buurttuinen waarbij het onbesproten sociale leven van groot belang wordt gevonden.

Hoe geraak je aan land? Dat is over heel Europa een centrale kwestie en een grote rem voor jonge boeren en tuinders. De industirële landbouwprojecten vinden gemakkelijker geld, en gaan al te vaak met vrijkomende gronden aan de haal.

We horen over de aanpak van coöperatie initiatieven en grondbezettingen in Frankrijk en Spanje, over de manier waarop een pastorale Spaanse beweging van herders en boeren een landbank organiseert, en over de Hofgruender, een Duits project dat landbouwgronden wil conserveren voor de landbouw. Het is een spin-off van een Berlijnse bio-landbouwopleiding en richt zich in de eerste plaats tot de boeren die er stilaan mee stoppen vanwege de leeftijd, en die hun boerderijen en landen voor de boerenstiel willen bewaard zien. "Wie kann ich mein Lebenswerk erhalten?" luidde hun advertentie in Duitse landbouwbladen, en dat werkte. De schatting is dat ze op tien jaar tijd 50.000 ongebruikte boerderijen actief zullen gekregen kregen. Via donorschap, gebruiksleen in termijnen van tien jaar of geldtransacties krijgen jonge boeren toegang tot land. ia overleg en adviezen hebben ook de oude boeren nog een vinger in de pap. Het blijkt een succesformule.

Levende Alternatieven werd geco-organiseerd door de Europese afdeling van La Via Campesina en was een aangename tijdelijke samenwoonst op een Zweeds veld, van 160 jongeren met een dertigtal verschillende nationaliteiten. Het was voornamelijk een uitwisseling die aanzette om de eigen projecten nieuwe impulsen te geven. Het kamp kan mogelijk een vervolg kennen de komende jaren. Alleszins groeide met het kamp, ook de idee om binnen een netwerk samen te werken en een vervolg op deze eerste ontmoeting te organiseren, dat zou in het najaar van 2009 zijn in Spanje, Andalousië. Er zou ondermeer ook gewerkt worden aan een blog en een tekst die de samenwerking inhoudelijk zou voorstellen: het recht op land, op het sprokkelen, op een onschadelijke maaltijd die de aarde niet opwarmt, op een boerenleven. Dat alvast waren de thema's die sterk leefden bij de deelnemers.

Meer info:

- De Europese Coördinatie van Via Campesina: http://www.eurovia.org/

- Europees Sociaal Forum In Malmö, Zweden. http://www.esf2008.org/outcomes/list-of-outcomes

- Young Friends of the Earth Europe: http://www.foeeurope.org/youngfoee/index.htm

- Freegan zone Malmö: via www.lesabot.org

- Nature and Youth Sweden: http://www.skanesfaltbiologer.se/Faltbiologerna/Faltbiolog.html

- Experience de mode de vie à partir de resource naturelles: http://www.habitatracine.net/

- Tv-reportage over jardin collectief in Tours en Taxis, Brussel: http://www.telebruxelles.net/portail/content/view/3114/323/

- www.terredeliens.org